production kpi

از شاخص های اندازه گیری سطح عملکرد فرآیند تولید در شرکت های صنعتی، کدام ها کلیدی تر و مهم تر هستند؟

تعریف و ارائه شاخص هایی برای تحت کنترل گرفتن عملیات و تولید سازمان با هدف تعریف شرایط موجود، شناسایی مشکلات احتمالی و در صورت امکان طرح ریزی برنامه هایی برای بهبود این فرآیند صورت می گیرد.

با تعریف شاخص های اندازه گیری عملكرد، میزان اثربخشی و كارایی فرآیند را می توان محاسبه نموده و با محاسبه این شاخص های كلیدی، امكان برنامه ریزی، اجرا و بازبینی و اقدام اصلاحی به وجود می آید و تنها در این صورت است كه برنامه های مدیریت عملكرد و بهبود، پشتیبان مناسبی به لحاظ اطلاعات موثق پیدا کرده و و نتیجه بخشی آنها افزایش می یابد.

در این جا چند شاخص ارائه می گردد و نحوه محاسبه برخی از آن ها نیز توضیح داده می شود. به طور خلاصه اگر چند شاخص مهم را بخواهیم نام ببریم باید شاخص های راندمان، دوباره كاری، ضایعات، OEE و همچنین سرانه تولید را ذکر کنیم. شاخص های بسیار دیگری را هم می توان تعریف و طراحی نمود اما به علت عمومی بودن این شاخص ها و کاربرد آنها برای بسیاری از صنایع تولیدی به ذکر و تشریح چند شاخص مهم تر بسنده می کنیم.

برخی از شاخص های کلیدی عملکرد فرآیند تولید

  • راندمان
  • دوباره كاری / بازكاری Rework
  • نفرساعت سرانه تولید
  • PPM داخلی
  • ضایعات
  • شاخص اثربخشی کلی تجهیزات OEE
  • درصد پرت مواد اولیه
  • شاخص بهره وری عوامل جزئی تولید شامل نیروی انسانی، دستگاه ها و ماشین آلات، مواد اولیه، انرژی و . . .
  • شاخص بهره وری کل
  • درصد تحقق برنامه تولید
  • درصد توقفات خط تولید
  • میانگین زمان های تعویض قالب و تغییر خط تولید
  • دوره گردش موجودی در فرآیندهای تولید

 

تشریح برخی از شاخص های عملکردی تولید

راندمان

مطابق تعریف عمومی راندمان و بازدهی هر سیستم دیگر، در اینجا نیز میزان خروجی یک فرآیند به ورودی آن را راندمان می گوییم. در شرکت هایی كه چند نوع محصول مختلف را تولید می كنند محاسبه این شاخص مقداری دقت نظر می طلبد. میزان تولید انجام شده یك محصول را در یك دوره زمانی مثلا یك ماهه، بر توان تولید در همان دوره تقسیم می كنیم که عدد حاصل، راندمان تولید می باشد و با ضرب حاصل كسر در عدد۱۰۰ ، درصد راندمان به دست می آید.

مقدار تولید یا خروجی فرآیند، به راحتی از آمار تولید به دست می آید. توان تولید نیز همان ورودی سیستم می باشد که مفهوم آن توانایی و برآیند ورودی های فرآیند است که شامل نیروی انسانی، تجهیزات، مواد اولیه، دستگاه ها و . . می باشد. این توان تولید یا ظرفیت بالقوه خط تولید با استفاده از روش های زمان سنجی و ظرفیت سنجی به دست می آید. ضمن آنكه اطلاعات فنی مربوط به تجهیزات خط تولید كه سازنده تجهیز، آن ها را در مدارک درج كرده باید مدنظر قرار گیرد.

هر چقدر مقدار محاسبه شده راندمان به عدد ۱۰۰ نزدیكتر باشد نشانگر آن است كه شما از امكانات تولید شامل ابزارآلات اندازه گیری، تجهیزات و دستگاه ها، نیروی انسانی، ابزار آلات تولیدی، مواد اولیه و . . . بهتر استفاده كرده اید و از سرمایه گذاری اولیه و هزینه های جاری، بهره بهتری می گیرید.

 

دوباره كاری / بازكاری Rework  (۱)

همین که بخشی از فعالیت های انجام شده برای تولید محصول سالم در بار نخست، تلف شده و محصولی معیوب ایجاد شده است به بهره وری عملیات شرکت، آسیب وارد می کند. موارد بازکاری را در فرآیندهای ساخت و تولید مشخص کنید. این موارد شامل فعالیت های تعمیر، اصلاح و انجام دوباره فرآیندهای ساخت روی محصولات معیوب می باشند. برای محاسبه شاخص، تعداد و آمار قطعات و محصولاتی که روی آنها بازکاری انجام شده را بر حجم کل تولید تقسیم کنید.

مقدار این شاخص برخلاف شاخص راندمان، هر چه كمتر باشد، بهتر خواهد بود و نشانه خوبی از اجرای صحیح و کیفی فعالیت های تولیدی در بار اول می باشد. كاهش هر میزان از دوباره كاری به معنای افزایش همان میزان در راندمان تولید می باشد. یعنی شما به جای انجام دوباره مراحل تولیدی برای تعدادی محصول معیوب، همان وقت، منابع و امکانات را برای صرف تولید محصولات سالم دیگر می كنید.

 

ضایعات  (۱)

مقدار ضایعات یک شرکت فقط نشان دهنده میزان محصولات معیوب آن سازمان نیست بلکه شاخصی است بسیار مناسب كه به طور شفاف می گوید تا چه حد در اجرای سیستم های مدیریت کیفیت، موفق عمل كرده اید؟

ضایعات، محصولاتی هستند كه عیوب به وجود آمده در آنها در حدی نیست كه قابل اصلاح، تعمیر و بازكاری باشند. ضمنا محصولات با درجه كیفی پایین تر که ممکن است با قیمتی کمتر از بهای محصولات سالم به فروش رسد را جزء آمار ضایعات محسوب نمایید.

آسیب های ناشی از ایجاد ضایعات در شرکت های تولیدی با فرآیندهای ساخت گوناگون، کاملا متفاوت می باشد. در یک شرکت ریخته گری، ضایعات تولید شده، دوباره با صرف هزینه ای کم، دوباره قابل استفاده برای تولید محصول سالم می باشد. اما در فرآیندی مانند تولید قطعات لاستیکی، اگر محصولی معیوب گردد، استفاده مجدد از آن امکانپذیر نمی باشد.

 

PPM داخلی

مشابه شاخص ضایعات از شاخص PPM نیز می توانیم استفاده كنیم. بدین صورت كه تعداد محصولات معیوب و دارای عدم انطباق را تقسیم بر تعداد تولید كرده و حاصل را در عدد یك میلیون ضرب می كنیم. بدین صورت عددی به دست می آید كه آن را PPM می گوییم. یعنی تعداد قطعه ضایعات شده در هر یک میلیون قطعه. part per million . این، شاخصی استاندارد و بین المللی است که امکان مقایسه با شرکت های سطح بالا و در کلاس جهانی را فراهم می آورد.

product kpi 

نفرساعت سرانه تولید

این شاخص میزان بهره وری جزئی یكی از عوامل تولید یعنی نیروی انسانی را اندازه گیری كرده و در اختیار ما قرار می دهد. با محاسبه این شاخص می توانید دریابید كه تا چه حد در به كارگیری كارآمد نیروی انسانی جهت تولید با کمیت بالا، موفق بوده اید.

برای محاسبه، میزان تولید انجام شده را بر نفرساعت كاری كلیه پرسنل تولیدی تقسیم کنید. منظور از نفرساعت كاری کل پرسنل، ساعات اضافه كاری نیز می باشد. برای تعیین نفرساعت کل، زمان های مرخصی، تأخیر و غیبت نیز باید كسر گردد، همین طور ساعت توقف خط تولید و بیكاری پرسنل نیز از مجموع ساعت كاری باید كم شود یعنی ساعت های كاری خالص تك تك پرسنل تولید بایستی با هم جمع شود.

محاسبه و تحلیل این شاخص در سازمان های مختلف و حتی در یك سازمان با محصولات گوناگون، شرایط خاص خود را دارد. در بعضی مواقع كاهش یا افزایش این شاخص به علت نیروبری كمتر یا بیشتر یك محصول خاص است. به هنگام تحلیل نزولی یا صعودی بودن نمودار به این مسئه توجه خاص و دقت کافی داشته باشید

 

شاخص اثربخشی کلی تجهیزات OEE

اثربخشي کلي تجهيزات شامل سه فاکتور زمان در دسترس، ميزان عملکرد و کيفيت مي باشد. بدين ترتيب امكان مشارکت فراگير تمامی واحدهاي سازمان در تعيين اثربخشي کلي تجهيزات فراهم مي گردد.

نحوه محاسبه اين شاخص به شرح ذيل مي باشد:

کيفيت × عملکرد × در دسترس بودن = اثربخشي کلي تجهيزات

زمان در دسترس بودن Availability
زمان توقفات – کل زمان مدت زمان واقعي کار دستگاه

عامل کاهش اين شاخص توقفات مي باشد

کل زمان
عملكرد Performance
توليد واقعي ميزان توليد در زمان در دسترس که با استاندارد طراحي شده در دستگاه مقايسه مي گردد.

عامل کاهش اين شاخص، کاهش سرعت مي باشد.

توان توليد
کيفيت Quality
توليد سالم ميزان کيفيت محصولات توليدي

عامل کاهش اين شاخص، ضايعات و دوباره کاري ها خواهد بود.

کل توليد

 

درصد پرت مواد اولیه

به ازای مقدار مشخصی مواد اولیه، باید حجم معینی تولید انجام شود که این مقدار در BOM تعریف شده است. این شاخص میزان استفاده حداکثری از مواد اولیه و قطعات نیم ساخته را اندازه گیری می کند.

 

شاخص بهره وری عوامل جزئی تولید شامل نیروی انسانی، دستگاه ها و ماشین آلات، مواد اولیه، انرژی و . . .

به صورت مقداری و حجمی یا بر مبنای ریالی، خروجی خط تولید را تقسیم بر ورودی ها بکنید. به عنوان مثال به ازای هر هزار تومان ارزش محصول تولیدی،

چند تومان انرژی مصرف کرده اید؟

چه قدر دستمزد داده اید؟ یا هر هزار تومان دستمزد منجر به تولید چند تومان محصول شده است؟

چه قدر هزینه تعمیرات، استهلاک و نگهداری دستگاه ها و ماشین آلات شده است؟

چه مقدار مواد اولیه خریده و مصرف کرده اید؟

 

شاخص بهره وری کل

کل خروجی خط تولید یعنی ارزش تولید شده را تقسیم بر کل هزینه های تولید کنید و ببینید که با چه نسبتی مقدار سرمایه صرف شده برای تولید، منجر به ارزش افزوده گردیده است؟ به ازای هر هزار تومانی که محصول تولید کرده اید چه قدر هزینه مواد اولیه، نیروی انسانی، تجهیزات و انرژی داده اید؟

 

درصد تحقق برنامه تولید

چه مقدار از برنامه تولید به صورت حجمی و زمانی تحقق یافته است؟

 

توقفات خط تولید

درصد زمان های توقف خط تولید بنا به دلایل مختلف از زمان کل در دسترس چه مقدار می باشد؟

 

میانگین زمان های تعویض قالب و تغییر خط تولید

هر بار که خط نیاز به تعویض قالب همان محصول را دارد و یا محصول تولیدی خط باید تغییر کند، زمانی که آخرین محصول نوع الف تولید شده تا زمانی که محصول نوع ب با راندمان عادی شروع به تولید می کند زمان ست آپ و راه اندازی می باشد. میانگین این زمان ها چه قدر است؟

 

دوره گردش موجودی در فرآیندهای تولید

به صورت میانگین از هنگامی که محموله های ورودی مواد اولیه و قطعات نیم ساخته وارد خط تولید می شوند تا زمانی که محموله محصول آماده برای ارسال به انبار محصول نهایی تحویل می شود چه مدت زمان تولید می کشد؟

 

(۱)    مروری کوتاه بر چند نکته در مورد محاسبه شاخص های کیفی محصول در فرآیندهای تولیدی شامل شاخص های ضایعات و دوباره کاری

 

 

13399 بار تاکنون این مطلب بازدید شده است 13 بار امروز این مطلب مطالعه شده است
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *