استراتژی انتقال ریسک – رویکردی هوشمندانه برای مدیریت پیامدهای ریسک ها و هزینه‌های آن

در مطلب مدل ۴T که به استراتژی های رسیدگی به ریسک ها می پردازد، چهار رویکرد پذیرش ریسک، اجتناب از ریسک، انتقال ریسک و کاهش ریسک را توضیح دادم. در این جا می خواهم، مفهوم انتقال ریسک را به اتفاق شما بررسی کنیم. این بررسی شامل مرور تعدادی مثال‌های واقعی و کاربردی نیز می شود. سعی می کنم توضیح دهم در چه شرایطی این رویکرد به‌عنوان راه‌حل بهینه می تواند توصیه شود.

یکی از چهار رویکرد اصلی در رسیدگی به ریسک‌ها Risk Treatment بر اساس مدل های رایج مدیریت ریسک اعم از استاندارد مدیریت ریسک ایزو ۳۱۰۰۰ یا مدیریت ریسک سازمانی کوزو، رویکرد انتقال ریسک یا Risk Transfer است. این رویکرد زمانی به کار می‌رود که سازمان تصمیم می‌گیرد مسئولیت مالی یا عملی برخی از پیامدهای ریسک را به یک طرف دیگر واگذار کند؛ بدون آن که لزوماً احتمال وقوع ریسک را کاهش دهد.

به‌طور خلاصه،

انتقال ریسک یعنی اگر ریسک اتفاق افتاد، هزینه‌ها و بار اصلی آن بر عهده ما نباشد.

انتقال ریسک چیست؟

در انتقال ریسک، سازمان با استفاده از ابزارهای قراردادی یا مالی، مسئولیت پیامدهای یک ریسک را تا حدی یا به‌طور کامل به یک طرف دیگر منتقل می‌کند. این طرف معمولا شامل موارد زیر می شود.

• شرکت بیمه
• پیمانکار
• تأمین کننده
• شریک تجاری
• کارفرما
• خریدار / مشتری

انتقال ریسک معمولا پیامدهای مالی ریسک را منتقل می‌کند و احتمال وقوع ریسک را تغییر نمی دهد. به همین دلیل، این استراتژی برای برخی ریسک ها مناسب می باشد که شرایط خاصی دارند. به عنوان مثال انتقال ریسک برای ریسک هایی توصیه می شود که احتمال وقوع نسبتاً بالا یا متوسط دارند اما پیامد مالی آن‌ها برای سازمان قابل‌تحمل نیست. یا برای ریسک هایی مناسب است که مدیریت مستقیم آن ریسک ها برای سازمان به لحاظ هزینه ها و . . . توجیه اقتصادی ندارد.

به صورت دسته بندی شده، رویکرد انتقال را برای ریسک‌هایی توصیه می کنیم که در شرایط مشروح زیر قرار بگیرند.

۱- هزینه مدیریت مستقیم ریسک بیش از منافع آن باشد

ریسک های که رسیدگی به آنها پرهزینه است، یعنی به عنوان مثال کنترل های داخلی برای جلوگیری از یک ریسک خاص بسیار پرهزینه است، اما بیمه یا قرارداد انتقال، هزینه بسیار کمتری دارد.

۲- ریسک، ماهیت تخصصی دارد

ریسک های که رسیدگی به آنها پس از وقوع، دانش، مهارت یا تخصص مشخصی را نیاز دارد. مدیریت این گونه ریسک ها بهتر است توسط نهادی انجام شود که تجربه و ابزارهای حرفه‌ای دارد. در این مورد می توان به بیمه آتش‌سوزی یا مسئولیت حرفه‌ای اشاره کرد.

۳- پیامدهای ریسک بسیار سنگین و خارج از توان سازمان است

ریسک‌های مرتبط با حوادث بزرگ، مانند دعاوی حقوقی یا خسارات مالی شدید که پیامدهای بسیار سنگینی دارند، بهتر است انتقال یابند.

۴- ریسک، قابل قیمت‌گذاری باشد

اگر ریسک و پیامدهای آن به صورتی باشد که بتوان آن را به لحاظ مالی و ریالی برآورد نمود. در این شرایط که بتوانید ریسک را بر اساس معیارهای مالی، آمار خسارات گذشته یا شاخص‌های صنعت، به طرف دیگری واگذار کرد، انتقال ریسک توصیه می شود.

انتقال ریسک – رویکردی هوشمندانه برای رسیدگی به ریسک ها

چگونه انتقال ریسک را انجام می‌دهیم؟

روش‌های معمول انتقال ریسک عمدتا شامل بیمه و برون سپاری می شود که مشروح آن شامل موارد زیر می شود.

• بیمه‌ها (بیمه مالی، بیمه مسئولیت، بیمه توقف کسب‌وکار و …)
• شرط‌های قراردادی مثل شرط عدم مسئولیت یا شرط غرامت
• Outsourcing / برون‌سپاری
• استفاده از پیمانکاران متخصص
• قراردادهایی مانند قراردادهای EPC ، قراردادهای مشارکت عمومی خصوصی PPP یا قراردادهای BOT و . . . که بخشی از ریسک‌های پروژه را منتقل می‌کنند

در ادامه چند مثال موردی از کاربردهای رویکرد انتقال ریسک را در حوزه های مختلف، بررسی می کنیم.

الف- انتقال ریسک نوسان های نرخ ارز (دلار، یورو و . . . )

یک شرکت واردکننده مواد اولیه برای کاهش ریسک نوسان ارز، از قراردادهای پوشش ریسک (Hedging) مثل Forward Contract استفاده می‌کند. در این حالت، ریسک افزایش نرخ ارز به بانک یا مؤسسه مالی منتقل می‌شود.

ب- انتقال ریسک سرمایه‌گذاری

سرمایه‌گذار با سپردن سرمایه به صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت، ریسک کاهش ارزش سرمایه را به مدیر صندوق منتقل می‌کند.

پ- بیمه اعتباری (Credit Insurance)

برای فروش نسیه، شرکت، ریسک نکول مشتری را به شرکت بیمه منتقل می‌کند.

ت- انتقال ریسک حوادث و آسیب‌های کارکنان

با خرید بیمه مسئولیت کارفرما، هزینه‌های ناشی از حوادث کارکنان از سازمان به شرکت بیمه منتقل می‌شود.

ث- برون‌سپاری خدمات منابع انسانی

مثل برون‌سپاری فرایند جذب یا پردازش حقوق و دستمزد که منجر می شود به این که ریسک‌های مرتبط با اشتباه های محاسباتی، تأخیر پرداخت، یا مسائل حقوقی کارکنان به شرکت پیمانکار منتقل می‌شود.

ج- انتقال ریسک مشاغل پرخطر با سپردن به پیمانکار

یک شرکت به‌جای استخدام مستقیم نیرو برای کارهای پرریسک (مثلاً تعمیرات در ارتفاع یا کار با مواد خطرناک)، این فعالیت‌ها را به شرکت متخصص واگذار می‌کند و ریسک ایمنی و مسئولیت‌های قانونی را منتقل می‌سازد.

استراتژی انتقال ریسک – از رویکردهای رسیدگی به ریسک ها

چ- بیمه آتش‌سوزی و تجهیزات

کارخانه با بیمه کردن تجهیزات تولید، ریسک خسارت‌های فیزیکی به دارایی‌ها را منتقل می‌کند.

ح- انتقال ریسک در قراردادهای پیمانکاری

در پروژه‌های نگهداری ماشین‌آلات، پیمانکار مسئول بروز نقص فنی ناشی از کیفیت پایین تعمیرات می‌شود.

خ- برون‌سپاری حمل‌ونقل

شرکت به‌جای حمل داخلی کالا، از شرکت‌های لجستیکی استفاده می‌کند و ریسک‌هایی مانند تصادف، تأخیر، آسیب کالا یا دعاوی حقوقی را به پیمانکار منتقل می‌کند.

چه ریسک‌هایی برای انتقال مناسب نیستند؟

پیش از نکته پایانی بایستی اشاره بکنم به این نکته که آیا انتقال ریسک ممکن است برای برخی ریسک ها مناسب نباشد و توصیه نشود. در این خصوص می توان گفت که بله، بعضی از ریسک ها برای به کارگیری رویکرد انتقال ریسک مناسب نیستند. یعنی بهتر است که سازمان یا دپارتمان مدیریت ریسک یا واحد مربوط، در به کارگیری این استراتژی، بررسی بیشتری صورت داده و احتیاط کند.

• ریسک‌های استراتژیک (زیرا تصمیم‌گیری‌های کلان قابل واگذاری نیستند)
• ریسک‌های مرتبط با فرهنگ‌سازمانی یا رفتار کارکنان
• ریسک‌هایی که داده‌های کافی برای قیمت‌گذاری ندارند
• ریسک‌هایی که اثرات آن‌ها ماهیت غیرمالی یا بلندمدت و غیرقابل‌فروش دارد

در انتها یک بار دیگر مرور کنیم که انتقال ریسک یکی از مؤثرترین روش‌های مدیریت ریسک برای کاهش پیامدهای مالی و عملیاتی است، به‌ویژه زمانی که مدیریت مستقیم ریسک، پرهزینه است، ریسک فراتر از ظرفیت سازمان است و یا یا طرف‌های متخصصی وجود دارند که بهتر می‌توانند آن ریسک را مدیریت کنند. در حوزه‌های مالی، منابع انسانی و عملیاتی، انتقال ریسک می‌تواند امنیت، پیش‌بینی‌پذیری و پایداری بیشتری برای سازمان ایجاد کند، بدون اینکه نیازی به افزایش هزینه‌های کنترلی داخلی باشد.